آنچه می خوانید، بخش سوم از سخنرانی حسین سلیمی با عنوان  «نهادینه شدن تئاتر به عنوان یک ضرورت اجتماعی؛ راهکارها و چالش ها» است که اسفندماه سال ۸۵ در مجموعۀ تئاترشهر ایفا شده است و به دلیل طولانی بودن، در سه بخش منتشر می شود.

سلیمی در بخش نخست به رابطۀ «شکوفایی تئاتر» و «آزادی» پرداخته است، در بخش دوم در مورد ساختار مدیریتی تئاتر کشور، پیشنهاد شکل گیری مدل غیرمتمرکزی متکی بر خود هنرمندان، گروه های تئاتر و انجمن های هنری در برابر مدل های متمرکز فعلی را ارائه می کند، و در این بخش به امکان گسترش سریع و کم هزینۀ مکان های اجرای تئاتر در کشور اشاره می کند.

توضیح آنکه این سخنرانی پیش از انحلال «انجمن نمایش» و افتتاح «تماشاخانۀ ایران شهر» انجام شده است.

 

بخوانید: بخش نخست: رابطۀ «تئاتر» و آزادی»

بخوانید: بخش دوم: امکان دگرگونی «ساختار سازمانی» تئاتر

 

«نهادینه شدن تئاتر به عنوان یک ضرورت اجتماعی؛ راهکارها و چالش ها»

بخش سوم: تکثیر و گسترش فضاها و مکان های اجرای نمایش

 

سومین و آخرین نکته که در حوزه نهادینه کردن تئاتر باید بگویم، لزوم گسترش فضا و مکان‌های اجرای نمایش است.

تئاتر پیشرو در دنیا به هیچ‌وجه متمرکز در مجموعه‌هایی مثل تئاتر شهر نیست. در کشورهایی مثل آلمان Ùˆ فرانسه، عموما در مجموعه‌های بزرگ، نمایش هایی مثل باله، اپرا Ùˆ… اجرا می‌شود Ùˆ تئاترهای روشن فکری Ùˆ جدی Ùˆ پیشرو در سالن‌های Ú©ÙˆÚ†Ú© تر ویژۀ خودش، در سالن‌های «بلک باکس» Ùˆ در درون فضاهایی کاملاً خصوصی Ú©Ù‡ اختیارش دست افراد است، راه خودش را پیدا Ù…ÛŒ کند.

 بسیاری از اندیشمندان و روشن‌فکرانی که در این فضاها کار می‌کنند، اصلاً حاضر نیستند به سالن‌های بزرگی مانند تئاترشهر بروند. سالن های مدل تئاترشهری، اکثرا جای نمایش‌های باتجمل است؛ عده‌ایی می‌زنند، می‌خوانند، دکورها مانند موج دریا بالا و پایین می‌شود و فن‌آوری جدید دارد. ولی نمایش‌های اهل تفکر هم در سالن‌های کوچک تر ویژۀ خودشان اجرا می‌شوند و مخاطب دائمی خودشان را هم دارند.

 گروه‌ها در جاهایی مثل آلمان، فرانسه و ایتالیا، ۵۰ درصد هزینه را خودشان کسب می‌کنند و مابقی را برای فعالیت شان از دولت و شهرداری‌ها کمک مالی می‌گیرند.

 گروه‌ها در جاهایی مثل آلمان، فرانسه و ایتالیا، ۵۰ درصد هزینه را خودشان کسب می‌کنند و مابقی را برای فعالیت شان از دولت و شهرداری‌ها کمک مالی می‌گیرند. این فضاهای جدید و منعطف اجرای نمایش، که امکان انواع اجراها را می‌دهد فضاهایی هستند که احداث آن‌ها بسیار کم‌هزینه است، یعنی نمی‌خواهد هزینه چندصد میلیون تومانی، که وصول آن در شرایط فعلی کشور ما بسیار دشوار است، ساخته شود.

 بارها در بودجۀ سالیانه برای ساختن پنج تئاترشهر جدید، ارقامی در بودجۀ پیشنهادی وارد شده است، ولی هیچ کاری نشده است و در نهایت از بودجه بیرون آمده است. برای اینکه قابل اجرا نیست، یعنی امکان فراهم کردن آن نیست. ولی مدل دیگری هم وجود دارد که می‌تواند جایگزین این مدل باشد. در دوران مدیریت من ساخت یک نمونۀ آن هم نصف و نیمه آغاز شد، که متأسفانه بعد حدود پنج سال به همان صورت رها شد.

نمونه این نوع سالن‌ها همین سوله‌هایی بود که در جنب خانه هنرمندان در پارک ایرانشهر، ساخته شد (این سوله ها پایۀ همان سالنی است که اکنون با تغییراتی به نام «تماشاخانۀ ایران شهر» شناخته می شوند. البته نسبت به ایدۀ اولیه، به سالن متجملی تبدیل شد).

 طرح ساخت این سالن‌های ارزان‌ قیمت، اما کارآمد در زمینۀ تئاتری، در آن موقع، با حدود شصت تا هفتاد میلیون تومان، یعنی هزینه اجرای یک یا دو نمایش برای دولت، قابل اجرا بود.

در زمان ریاست‌جمهوری آقای خاتمی، ایشان شخصاً ‌این طرح را تأیید Ùˆ شخصا برای اجرا به سازمان برنامه Ùˆ بودجه ابلاغ کردند. آن‌ نوع سالن ها،  سالن‌هایی هستند Ú©Ù‡ با هزینه یک‌بار بازسازی تئاترشهر، پنج تا از آن سالن‌ها را می‌توانند بسازند. حتی توافق‌نامه‌ای با شهرداری تهران وجود داشت Ú©Ù‡ در تهران Û²Û° نمونه از این سالن‌ها در جاهای مختلف ساخته شود Ùˆ بعد این مدل در شهرستان ها هم تکثیر شود. ساخت این سالن ها در شهرستان‌ها هم به‌ راحتی امکان‌پذیر است چون سازه اصلی، یک سوله است Ùˆ در داخل آن هم  مثل تالار مولوی، چهارسو Ùˆ… فضاهای کاملاً منعطفی وجود دارد.

اگر تعدادی از این سالن‌ها در مکان‌های نمایش‌خیز جامعه ساخته شود Ùˆ برای بهره‌برداری در اختیار انجمن نمایش یا گروه های تئاتری قرار بگیرد، Ùˆ دولت هم در مدیریت آن آن مداخله نکند Ùˆ بهره‌برداری آن را در اختیار خودشان قرار دهد، حداقل معضل سالن حل می‌شود. حالا Ú©Ù‡ کارخانه‌ها Ùˆ حتی نیروگاه‌ها Ùˆ سدها Ùˆ… به بخش خصوصی واگذار می‌شود، چرا بعضی از سالن‌ها در اختیار بخش خصوصی نباشد تا مکانی برای اجرای تئاتر داشته باشند؟

وقتی کارخانه‌ها Ùˆ حتی نیروگاه‌ها Ùˆ سدها Ùˆ… به بخش خصوصی واگذار می‌شود، چرا بعضی از سالن‌ها در اختیار بخش خصوصی نباشد تا مکانی برای اجرای تئاتر داشته باشند؟

الان (سال ۸۵) اگر هم این کار می شود،  فقط به عنوان یک پوشش برای فعالیت‌های راحت دولت است. مثلاً تئاترشهر، ظاهراً در دست بخش خصوصی، یعنی انجمن نمایش، است ولی نام انجمن نمایش فقط پوششی برای استفاده از درآمدی می‌باشد که در تئاترشهر است. اگر همین سالن‌های موجود و بسیاری از سالن‌های دیگر، یا سالن‌هایی که احداث شود، در اختیار آن شبکۀ گروه های خصوصی یا انجمن‌ نمایش قرار بگیرد، آن‌ها به‌راحتی خودشان، راه خودشان را در جامعه پیدا خواهند کرد.

اگر همین سالن‌های موجود و بسیاری از سالن‌های دیگر، یا سالن‌هایی که احداث شود، در اختیار آن شبکۀ گروه های خصوصی یا انجمن‌ نمایش قرار بگیرد، آن‌ها به‌راحتی خودشان، راه خودشان را در جامعه پیدا خواهند کرد.

 در یک دوره‌ای، حتی در تئاتر مشهد، یک سالن کوچکی راه‌اندازی شد و گروه نمایشی که در آنجا فعالیت می‌کرد، بدون هیچ کمکی از مرکز هنرهای نمایشی یا اداره کل فرهنگ استان خراسان، حدود شش هفت ماه کار کرد و حتی با اجرای تئاتر عروسکی و کودک در کنار تئاتر جدی، به درآمدزایی رسید. بعد از مدتی نمی‌دانم چرا آنجا تعطیل شد.

 یک دوره‌ای در سینما، احداث سالن‌های ارزان‌قیمت جدید و کوچک و پ‍ر تعداد نمایش مصو‌ب شد و تا حدودی هم پیش رفت. این چیزی است که در حوزه تئاتر، هم لازم است هم از سینما کم‌هزینه‌تر و قابل وصول‌تر است.

 عده زیادی هنرمند، تشنۀ وجود چنین سالن‌هایی هستند. داشتن یک سالن کوچک «بلک باکس» آرزوی بسیاری استادان تئاتر ماست تا بتوانند با گروه خودشان در آنجا یک جریان دائمی تئاتر را راه‌اندازی کنند. حتی می‌گفتند اگر چنین سالنی در اختیار ما قرار بگیرد هیچ‌گونه پولی هم نخواهیم خواست و یک جریان مستمر تئاتری را به وجود خواهیم آورد.

«آزادی»، «اصلاح ساختار اداری» و «گسترش فضاهای نمایشی»، تنها راه نهادینه ساختن تئاتر در جامعه ایران است، که خیلی امیدوارم سرانجام  اتفاق بیفتند.

بیشـتر بخـوانیـد:

دگرگونی «ساختار سازمانی» تئاتر؛ بازخوانی یک سخنرانی (2)
سالن تئاتر «ایران شهر شماره 3»؛ از «خبر» تا «واقعیت»
«رابرت لوپاژ»؛ قدم زدن در جاده ای بی پایان، به سوی رویا
گزارشی از نشست خبری نمایش «ایوانف» در شیراز
فراز و نشیبِ «تئاتر دانشگاهی» (1) ؛ این جاده یک طرفه می شود
فراز و نشیبِ «تئاتر دانشگاهی» (3) ؛ وصلۀ ناچسبِ «تئاترِ فاخر»
آنچه «اشیل» به جا گذاشت؛ دستِ سرنوشت در آستین بازیگر دوم (1)
‌سه گانۀ «انتقام»، «جنسیت» و «قانون» در تریلوژیِ «اورستیا»
نگاهی دیگر به «ایرانیان» اثر «اشیل»؛ «من تو را نمایش می دهم»